Todas as colaboracións

Afondamos na obra de Alice Vieira

 

A escritora portuguesa Alice Vieira no centro da colboración de literatura infantoxuvenil de Montse Pena Presas, que recomenda dúas das súas obras: A lúa non está á venda (Galaxia, 1990) e Caderno de agosto (Xerais, 1999).

 

Repasamos a obra infantil do ilustrador Eric Carle

A colaboración semanal de Montse Pena tráennos hoxe ao ilustrador estadounidense e criado en Alemaña, autor de obras coma Unha eiruga moi larpeira ou O artista que pintou un cabalo azul.

Repasamos a obra de Christine Nöstlinger con Montse Penas

A autora austríaca Christine Nöstlinger foi unha das escritoras de LIX do S. XX máis recoñecidas no seu pais, pero tamén tivo unha pegada importante na nosa literatura, xa que bastantes dos seus libros foron traducidos ao galego. Hoxe reparamos nunha das obras da cuatriloxía protagonizada polos amigos Susi e Paul: “Querida Susi… querido Paul”, “Querida avoa… a túa Susi”, “Diario secreto de Susi. Diario secreto de Paul” e “A auténtica Susi”, no que a autora semella darlle a oportunidade ao seu lectorado de ir medrando con estes personaxes, podendo coñecer así a unha Susi adolescente e máis madura.

“Diario secreto de Susi. Diario secreto de Paul” foi premio Andersen e ten unha peculiaridade orixinal: como indica o título, media obra é o diario de Susi e a outra media, o diario de Paul. A lectora tan só ten que xirar o libro para comezar a ver como se ven os acontecementos dende a perspectiva do outro protagonista e comprobar, así, que a realidade ten moitas versións. Ademais, as ilustracións, de ton moi naïf, que potencian tamén esa compoñente humorística que ten a obra, foron realizadas por unha das fillas de Nöstlinger, ao igual que as do resto da serie. Aquí aparecen algúns dos temas clásicos das obras de Nöstlinguer, como a incomprensión ou a importancia da amizade pero tamén cuestións de calado como a inmigración ou a visibilización de familias non tradicionais, basicamente de pais separados.

Hai varios motivos polos que ler a Nöstlinger. Un é a súa prosa sinxela, moi clara, pero tamén moi envolvemente: o lector quererá seguir para profundizar neses personaxes que se tornan imprescindibles e á vez, profundamente familiares. Outro é, sen dúbida, o tratamento do humor, e outro son precisamente os seus protagonistas: nenos e nenas reais, moitas veces imperfectos, ás máis das outras, politicamente incorrectos, pero sempre moi achegados ao lectorado. 

Lemos libros de Leo Lionni, en Kalandraka

Hoxe volvemos a un clásico do álbum ilustrado, Leo Lionni. Os seus libros son moi atractivos para o lectorado máis novo e caracterízanse por unha traballada sinxeleza, a orixinalidade das súas historias e o protagonismo do mundo animal. Varios dos libros de Leo Lionni están publicados en galego por Kalandraka.

Pequeno azul e pequeno amarelo foi o seu primeiro álbum e fala da diversidade a través dunhas ilustracións moi sinxelas, círculos azuis e amarelos. O libro naceu entretendo os seus fillos durante unha viaxe en tren.

Frederick, traducido ao galego por Xosé Manuel González Barreiro, é unha historia dunha familia de ratos que traballa arreo para prepararse para a chegada do inverno: Todos os membros da familia participan, agás un: Frederick. A lectora descubrirá que, en realidade, o ratiño tamén o fai, pero que a súa é unha función diferente: recoller palabras para o inverno.

Outro álbum de Lionni menos coñecido é Cornelio, que tamén acaba de reeditar Kalandraka. Conta a historia dun crocodilo que, ao contrario que os seus conxéneres, teima en andar de pé, o que lle permite ver o mundo dende unha perspectiva diferente e pode ser lido como unha sorte de fábula sinxela que nos fala de non facer caso aos demais e querer seguir o noso camiño.

Alicia no país das marabillas, un libro para a rapazada

Hoxe falamos dun dos autores de literatura infantil máis coñecidos de todos os tempos, Lewis Carroll, e da que tamén é a súa obra máis coñecida: Alicia no país das marabillas. Estamos afeitas a ver a historia en soportes tan diferentes que nunca está de máis coñecer a historia orixinal. Ademais, pódese dicir que Alicia foi un dos primeiros clásicos xuvenís en estar traducido ao galego e, de feito, a súa tradución, realizada por Teresa Barro e Fernando Pérez-Barreiro, conseguiu en 1985 o Premio Nacional -Estatal- de Tradución de Libros Infantís e Xuvenís.

Lewis Carroll foi un personaxe moi interesante, que combinou a súa faceta de escritor de textos para a rapazada co seu posto como matemático e diácono en Christ Church, un dos colexios de Oxford. O seu nome orixinal era Charles L. Dodgson e combinaba o seu traballo en Oxford con afeccións artísticas, como eran a fotografía, inventar xogos ou diferentes contos e poemas. A cerna de Alicia haina que buscar na relación que establece coas fillas de Henry Lidell, compañeiro seu en Christ Church. Canda outro amigo, lévanas de picnic e aí prende o argumento da historia, no conto que Carroll/Dogdson lle conta á mediana delas, Alicia, para entretela nese paseo á beira do río, que permite tamén entender o comezo da obra.

Propoñemos volver a Alicia porque nunca cansamos de seguir a ese coello que chega tarde polo seu tobo, porque é un canto á imaxinación, ao disparatado, a ese corpo que se pode volver pequeno, pequeno ou grande, grande só comendo algo, porque é unha oportunidade para ver como se mestura o victorianismo da época de Carroll coa súa parte máis surrealista, porque ten un pouso de conto no que semella que van ocorrendo cousas inesperadas aparentemente soltas entre si, porque hai que perderlles o medo ás obras das que tanto se fala. É unha obra que se pode ler e ver en familia (dende o clásico de Disney á última Alicia de Tim Burton), porque nos ensina cousas que non valen para a vida práctica, senón para a interior (“O tempo é un señor).

En galego podemos lela en Xerais, nunha versión con notas ao pé e limiar, nas edicións de Cumio e Everest, pensadas para as máis cativas da casa, e a edición case de coleccionista de El Patito Editorial, con tradución de Xabier Queipo e cunhas singulares ilustracións de Fausto Isorna.

Repasamos autores clásicos da literatura infantil e xuvenil

Este verán recuperaremos autores e autoras clásicas da literatura infantil e xuvenil que podemos ler en galego.

Empezamos hoxe con Anthony Browne, un autor británico que quizais sexa un dos mellores autores de álbums ilustrados de todos os tempos. Caracterízase por unha visión irónica da sociedade e por crear unhas obras aparentemente moi infantís que, non obstante, gardan mensaxes moi interesantes para o mundo adulto. Publicou máis de 50 libros infantís, creados e ilustrados por el mesmo, que lle valeron, entre outros, o Premio Hans Christian Andersen, algo así como o Nobel da LIX. Falamos hoxe de dúas das súas obras:

“O libro dos porcos” é un álbum de 1986, publicado en galego por Kalandraka e traducido por Xosé Manuel González Barreiro. O argumento conta como nunha familia tradicional inglesa, formada por unha nai, un pai e dous fillos, todas as tarefas do fogar recaen precisamente na muller, que se ve obrigada a limpar e cociñar para os homes cos que convive, que recollen máis ben pouco. Pero un día, a nai rebélase e marcha, deixando unha nota que só di: sodes uns porcos. A partir de aí e a sopresa vén, sobre todo, da banda da ilustración: Browne pinta o pai e os dous fillos como uns porcos. Non por acaso, a familia chámase de apelido “Porconi”.

“Un paseo polo parque”, unha das súas primeiras creacións, tamén está publicada por Kalandraka en tradución de Sandra e Óscar Senra. Tamén trata unha cuestión social, agochada nunha historia bastante convencional: un pai, unha filla e o seu can van dar unha volta a un parque da cidade, o mesmo que outra familia formada por unha nai, un fillo e unha cadela. Mentres os animais e os nenos son quen de xogar e deterse nas cousas miúdas, os adultos son incapaces de se mirar á cara e de falar minimamente. Detrás desa historia, e a través das ilustracións, obsérvase unha diferenza de clases sociais moi evidente, tanto a través de como van vestidos os personaxes, como deténdose nos edificios onde viven.

Estas dúas obras son un convite a descubrir a un creador moi orixinal, de textos aparentemente sinxelos, que se apegan fortemente a unhas imaxes máis difíciles de ler, máis misteriosas e tamén máis potentes. Os álbums de Browne son especialmente interesantes porque sempre aluden a unha lectura infantil, máis inocente, quizais, menos complexa, e a unha adulta que adoita remover máis.

Libros sobre maletas e viaxes, físicas ou metafóricas

Hoxe falamos de dous libros de versos que comparten, ademais de editorial (Kalandraka), a importancia que neles teñen as maletas e, con elas, as viaxes, algunhas físicas e outras metafóricas, como as que comezamos a partir de hoxe.

Ratos de Viaxe, de Oli e Natalia Colombo, está dirixido ao público prelector e perfecto para encetar este verán que se resiste. Os ratos deste conto marchan de viaxe en autocaravana á praia e alí vivirán algunhas aventuras, como por exemplo, que algún se queime por non botar crema, escalar unha duna ou voar coa axuda dun papaventos. É un libro recomendado non só para o período estival, senón tamén para aqueles lectores e lectoras que xa coñecen o primeiro libro desta serie Os ratos da casa, cando esta divertida familia de ratos “ocupaba” unha casa para quedar a convivir nela. É unha historia redonda para nenos e nenas de 2 a 6 anos e os contos rimados son o primeiro paso para introducir aos cativos e cativas da casa na poesía.

Versos viceversos de Antonio García Teijeiro e Juan Carlos Martín Ramos, ilustrado por Juan Ramón Alonso, é un libro marabilloso, pola súa delicadeza, por supoñer esa maleta de poesía que nos levamos para o verán, que pode ser un agasallo perfecto para este final de curso. O libro inclúe poemas de dous creadores de orixe moi diferente, o noso Premio Nacional de Literatura Antonio García Teijeiro e o andaluz Martín Ramos, un poeta e titiriteiro peculiar, de verso libre, con especial interese pola lectura, o paso do tempo, ou o pacifismo. Moitos poemas están creados a partir de versos propios deles dous, non sabemos a quen corresponde cada verso, nunha especie de escrita a catro mans moi interesante. Os temas que se abordan son variados: o mar, a importancia dos libros na nosa vida, o posicionamento contra a violencia, os diferentes elementos naturais, etc.

Libros para ser donas do propio futuro

Os libros de hoxe están cinguidos por un fío ben finiño, o que define que nós podemos ser donas do propio destino.

O primeiro é Conta nove estrelas de Andrea Maceiras, ilustrado por Paula Mayor en Xerais, premio Lazarillo de creación literaria -recoñecemento que é o máis antigo do estado español. Este libro lévanos a un universo descoñecido, a Galaxia Oma, onde viven a protagonista, Quepi, o seu irmán Udai e o seu avó. Quepi é unha nena diferente, polo seu cabelo azul, os seus ollos da mesma cor e a súa palidez e pola súa capacidade para conectar coa natureza. Por este motivo, o seu avó pídelle que nunca rache as tres normas inquebrantables: ser invisible, permanecer silenciosa e agardar a que se caia o segundo sol do planeta para poder ser vista. Mais un día, cando aparece un bobó, un animal cuxa saliva é corrosiva e fai desaparecer todo o que cae nela, a nena vese animada a seguilo, rompendo así as súas normas. Aí comeza xustamente a aventura e a aprendizaxe.

O segundo libro de hoxe é un álbum ilustrado: Unha historia de Marianna Coppo, traducido por Xosé Ballesteros, para Kalandraka. Ten un argumento ben sinxelo: hai unha serie de personaxes que están a esperar por unha historia que non chega. Un deles rebélase e constrúe a súa propia historia, os outros tres quedan agardando a que esa historia chegue. O álbum pode lerse como dúas historias paralelas que ocorren a un tempo, á da páxina esquerda, na que un coello rosa se afana en protagonizar a súa propia narrativa e a dos tres personaxes que esperan, paralizados. O álbum pode entenderse como unha homenaxe aagardar por Godot e resulta moi interesante para formar lectorado novo, xa que xoga coa ficción dentro da ficción.

Propostas literarias para coñecer mellor o planeta

Montse Pena fálanos de obras para coñecer mellor o planeta e para facernos consciente do que estamos a facer con el.

A primeira proposta é Animalia 2. Branco de Xosé Tomás en Xerais. Un conxunto de  tiras máis ou menos cómicas  sobre o mundo animal no ambiente polar. De aí o subtítulo da obra, “branco”, que remite por contraste ao que foi o primeiro volume da serie, ese animalia “verde”. En realidade pola obra van pasando todo tipo de cuestións “humanas” que, sen dúbida, aluden a quen le: dende a envexa (que fai un loro con esa exuberancia de cores no Ártico), a frustración -o fracaso dun lobo que montou unha fábrica de conxelados no Polo Norte-, o medo -o pesadelo dun osiño cos abrigos de pel-,ou o estupor, propiciado polas excursións da terceira idade ao Ártico protagonizada por animais da selva. De feito, o creador anímanos a ler esas viñetas en clave humana, pedíndonos dende o comezo que coloquemos unha cara de persoa neses animais.

A outra proposta é un libro tamén moi especial, que tamén forma parte dunha serie, aínda que non se trate dunha obra de ficción. É Inventario de froitas e verduras de Virginie Aladjidi e Emmanuelle Tchoukriel, traducido por Fernando Moreiras para Kalandraka. O libro propón unha aproximación implecable ao mundo das froitas e das verduras, cunha chea de curiosidades e cunha representación gráfica que combina a fermosura coa precisión na súa representación. A obra é un magnífico convite a saber curiosidades sobre as froitas e as verduras que quizais descoñeciamos, por exemplo, a saber que tamén hai berenxenas brancas, a coñecer a planta das lentellas ou a ser consciente de que piña é unha palabra da lingua guaraní que significa “perfume dos perfumes”. Un libro diferente para gozar del en familia e aos pouquiños, imprescindible -este ou calquera dos da súa colección- nunha biblioteca familiar con variedade de títulos e de formatos.

Publícase a novela de instituto ‘Un de nós mente’

A colaboración desta semana de Montse Pena céntrase no libro Un de nós mente de Karen McManus, traducido por Moisés Barcia para Sushi Books.

O libro comeza nun instituto onde aparecen móbiles nas mochilas de cinco estudantes que non son deles. Isto dá pé a que un deles saia da sala morto, porque bebe unha misteriosa auga que lle dá unha misteriosa reacción alérxica.

Un dos grandes acertos da novela son os personaxes. Uns personaxes típicos do subxénero da novela de instituto (a raíña do baile, o atleta, a estudosa, o que cae mal por cotilla, o rebelde…), pero que non responderán totalmente a el, porque a autora nos achega a oportunidade de profundizar nas súas circunstancias e de entender por que se comportan así.

Outro dos grandes acertos da novela é que esta é unha obra que consegue que sigamos lendo e que non queiramos parar de facelo. Cada final de capítulo está pensado para que a lectora quede enganchada da historia, que se nos mostra como aditiva. Todos os personaxes teñen unha axenda oculta que teremos que aprender a manexar. A sorpresa, a necesidade de querer saber e de querer entender, son dous condimentos fundamentais da obra. A isto contribúe, sen dúbida, a variación de voces narrativas, dado que a autora vai empregando a primeira persoa para poñernos na pel de cada un dos protagonistas.

A novela é un bestseller que mestura o xénero negro e o texto de instituto, con prosa clara e fácil de ler, pero que pode axudar a gañar lectores e lectoras. Montse Pena tamén recomenda algunhas lecturas nesta mesma liña, como Rebeldes de Susan E. Hinton ou Anxos en tempos de chuvia de Miguel Vázquez Freire.

Pin It on Pinterest